Belgen omarmen KAW’s Wijkbedrijf

De Belgische regio De Kempen die tussen Antwerpen en Eindhoven ligt, heeft KAW’s Wijkbedrijf, een idee waarmee het maatschappelijk betrokken en progressieve architectenbureau uit Rotterdam/Eindhoven/Groningen al een jaar of tien succesvol werkt, omarmd. De Belgen hebben het Wijkbedrijf - dat kort gezegd zorgt voor integrale en radicale wijkvernieuwing in slechte buurten door de bewoners in de hoofdrol te plaatsen - iets aangepast en fraai omgedoopt tot Wijkmotor. Het Wijkbedrijf of de Wijkmotor leidt onder andere tot meer cohesie, verduurzaming, werkgelegenheid, opleidings- en ontwikkelingskansen, groen, sociale controle, minder armoede, een betere gezondheid, welvaartsverdeling, het rechttrekken van de woningmarkt en meer kansen op sociale ontplooiing. Ook het onorthodoxe financieringsmodel van het Wijkbedrijf is bijzonder.

Tekst: Bas Goedvolk, beeld: Hans Mulder

Wijkvernieuwing is meer dan ooit relevant. Zo kampen veel stadswijken opnieuw met grote economische en maatschappelijke achterstandsproblemen zoals armoede, verval, eenzaamheid, gettovorming en een sfeer van angst & intimidatie. Daarnaast vragen de situatie op de woningmarkt (compleet scheefgegroeid met woningtekort voor starters en eenpersoon-huishoudens bijvoorbeeld), maar ook de klimaatcrisis (en energietransitie) en andere - vaak sociale - problemen zoals onder andere de vergrijzing en het nieuwe fenomeen van 'energie-armoede' om antwoorden.

Het Wijkbedrijf is een vorm van wijkvernieuwing (passend in KAW’s focus op wijkvernieuwing 3.0) die bewoners in de hoofdrol zet. Het Wijkbedrijf is een echt bedrijf, van en door bewoners, dat werkt aan een betere, duurzame en mooiere wijk. Bewoners runnen de zaken, ontwikkelen projecten en krijgen ondersteuning om ideeën om te zetten in resultaten. Hiermee ontstaat een bedrijfsmodel dat zichzelf bedruipt, werk creëert en daarmee zorgt voor onafhankelijkheid en zelfredzaamheid bij bewoners. Het Wijkbedrijf is een plek waar initiatieven van onderaf vormgegeven worden. Met een platte organisatie, waarin een sterk wij-gevoel heerst (verbinding) en waar iedereen elkaar helpt en versterkt.

"Wijkvernieuwing met bewoners in de hoofdrol"

Het Wijkbedrijf doet bijvoorbeeld betaalde klussen in de wijk. Zoals het schoonmaken van de straten en pleinen, en het bijhouden van het groen bijvoorbeeld. Daarnaast klussen bewoners tegen een vergoeding voor elkaar. In Selwerd, voorheen een probleemwijk in Groningen, leidde het Wijkbedrijf onder andere tot een buurtrestaurant (waarvoor de bewoners hun bergingen in de ‘ongezellige’ plint van de flat opgaven), begonnen een aantal huismoeders een kinderopvang, anderen een soort van wijk-VVV, gingen mensen die al lang in ziektewet zaten weer aan het werk, richtten wijkbewoners hun straat anders in om overlastproblemen te voorkomen, de auto terug te dringen en groen te winnen en haalden verschillende bewoners hun diploma's via het Wijkbedrijf. Daarnaast resulteerde het Wijkbedrijf in Groningen onder andere in een moestuin, buurtconciërges, een pc-werkplaats, plastic recycling, de buurttaxi en het voortuin- en fietsenproject.

Middels projecten van het Wijkbedrijf wordt er bovendien ingezet op de verbetering van de gezondheid. Die blijft in wijken met minder kansen namelijk vaak achter bij het landelijk stedelijk gemiddelde. Het Wijkbedrijf kent ook een duurzame poot. Zo werden over de jaren een aanzienlijk aantal sociale huurwoningen gasloos gemaakt en verduurzaamd in samenwerking met het Wijkbedrijf. Zo werden in Leeuwarden de vervuilende en dure gasverwarming van verschillende flats bijvoorbeeld vervangen door zonnepanelen en een houtpelletkachel, die door de bewoners zelf wordt schoongehouden en bijgevuld. Het Wijkbedrijf aldaar investeerde ook in een biomassacentrale.

Het wijkbedrijf zet ook in op het ‘right to challenge’. Dat is iets wat gemeenten inzetten om taken bij bewoners neer te leggen. Als bewoners denken dat ze iets beter of anders kunnen doen, dan hebben ze het recht om die taak van de gemeente over te nemen.

Het Wijkbedrijf drijft op een onorthodoxe financieringswijze. Niet door extra geld te vragen, maar door bestaande geldstromen (zoals die voor afvalinzameling, subsidies en groenbeheer) te bundelen en via het Wijkbedrijf in te zetten in de wijk. Hiervoor gaat KAW gesprek aan met onder andere gemeenten, corporaties en zorginstellingen en koppelt het projecten en geldstromen aan de mensen die er wonen. Het idee is dat de wijk steeds ‘zelfvoorzienender’ wordt op het gebied van energie, werk en voedsel.

Zo ontstaat er een win-win situatie voor maatschappelijke organisaties en de buurt. Zorginstellingen kunnen samen met de wijkbewoners diensten opzetten die beter aansluiten op de vraag. Woningcorporaties kunnen bijdragen door renovatie of beheer van woningen betaald door de bewoners te laten doen. En een ander groot voordeel: waar veel verbeteringen stranden zodra de initiatiefnemers - vaak de overheid - zich terugtrekt, ligt het initiatief bij het Wijkbedrijf bij de bewoners zelf. Een beter recept voor blijvende betrokkenheid en langdurige verbetering is er niet.

Klik op onderstaande links voor veel meer info: