Het Binnenhof

De renovatie die je wist dat zou komen

Tekst: Margo van Voskuilen | Beeld: Pxhere en Margo van Voskuilen

Een van de meest besproken aanstaande renovaties is die van het Binnenhof in Den Haag en tot mijn schaamte was ik daar nog nooit echt geweest. Ja, wel óp het Binnenhof, maar niet in de gebouwen, van waaruit ons land wordt geregeerd.

Hindernissen

Soms word je in je plannen gedwarsboomd door grotere en kleinere crises. Het leek zo’n goed plan: een rondleiding door het Binnenhof volgen, en naar aanleiding daarvan een artikel met observaties uit eerste hand schrijven. De rondleiding was geboekt; camera, notitieblok, pen én reservepen in de compacte schoudertas; ik was er helemaal klaar voor. En toen werd er een klein spaakje in het wiel gestoken: degene met wie ik de rondleiding zou volgen, moest afzeggen vanwege een tandtechnisch noodgeval; en de gids voor de betreffende rondleiding bleek vervolgens ook al afgezegd te zijn omdat onze volledige groep bestond uit mijn excursiegenote en mijzelf. Een poëtische parallel met het door vertragingen geplaagde renovatieproject, maar niet echt praktisch.

…en weer door

Vol goede moed boek ik een andere rondleiding, getiteld de “Staten-Gereraal Tour” en op 12 maart, een zonnige donderdagmorgen, sta ik te popelen bij ProDemos aan de Hofweg, tegenover het Binnenhof. De groep excursiedeelnemers (slechts 6 man groot) verzamelt zich in de hal, wachtend op de gids. Ondertussen blijkt dat dit voorlopig een van de laatste rondleidingen zal zijn: vanwege het coronavirus is per 13 maart de plenaire zaal van de Tweede Kamer niet meer voor publiek toegankelijk. En ja, het is ook wel angstvallig rustig op straat…

Ridderzaal, Loterijzaal of Groote Zaal

Gids Pierre Olivier loodst ons over de Hofweg, langs misschien wel de meest bekende haringkar van Nederland, onder de Stadhouderspoort door. Ons eerste doel is de Ridderzaal, die we (licht teleurstellend misschien) niet via de grote deuren aan de voorzijde betreden, maar via een poortje aan de zijkant. Via een ruimte met gemetselde gewelven, waar een kleine tentoonstelling is met onder andere de volledige opstelling van de rijstoet voor Prinsjesdag, komen we door een zware houten deur op een stenen wenteltrap waarmee we het balkon bereiken van waaraf we de Ridderzaal kunnen zien. Wie gehoopt had even de troon te kunnen bestijgen, moet die teleurstelling maar snel wegslikken. Wie komt voor een prachtige houten kapconstructie (daterend uit begin 20e eeuw, naar het oorspronkelijk ontwerp) en charmante details zoals de “luistervinkjes”, kan genieten zo lang de toelichting van de gids duurt. Zo is de term Ridderzaal lang niet zo oud als de zaal zelf, die werd oorspronkelijk Loterijzaal of Groote Zaal genoemd. We moeten door, de volgende groep staat al weer klaar.

Eerste Kamer

Over het Binnenhof leidt Pierre ons naar de Stadhouderspoort – die ten tijde van de stadhouders inderdaad alleen door de Stadhouder gebruikt mocht worden; het gewone volk mocht er maar één dag per jaar onderdoor – en vervolgens de Mauritstoren in. Hier moeten jassen en tassen in een kluisje achtergelaten worden, voordat we de Eerste Kamer mogen bekijken. De Eerste Kamer, oorspronkelijk gebouwd als vergaderzaal van de Staten van Holland en West-Friesland rond 1655, is wel de oudste nog in gebruik zijnde parlementaire vergaderzaal. Ook hier bekijken we de zaal vanaf een van de twee publieke tribunes, waarvan de constructie uitgevoerd is in zwaar staal met klinknagels. Bij de restauratie in 1995 is besloten deze constructie in het zicht te laten.

De plafondschilderingen zijn een verrekte nek waard, ze geven alle volken weer, waarmee Nederland in 1848 handel dreef. Het middelste paneel toont schalkse kinderen, de Nederlandse onderdanen. Het grote schilderij waarop Koning Willem II afgebeeld staat, werd door Willem II geschonken zodat hij ondanks de wijziging in de grondwet waardoor de vorst geen zitting meer in de Eerste Kamer had, hij toch een oogje in het zeil kon houden. Kijkend naar het eerbiedwaardig pluche rijst onwillekeurig toch de vraag, hoe je ook al weer “przewalskipaard” spelt…

Tweede Kamer

We volgen de gids naar het gebouw van de Tweede Kamer, waar we ons aanmeldformulier en ID-bewijs moeten laten zien, alvorens jas, tas en camera in een nieuw kluisje op te bergen. Wie wil, kan even plaatsnemen in een van de twee kamerzetels die in de hal opgesteld staan, maar wij gaan onderweg naar boven, naar de publieke tribune van de Vergaderzaal van de Tweede Kamer. Het contrast is groot. Van het middeleeuwse spektakel van de Ridderzaal naar de zeventiende en negentiende-eeuws grandeur van de Eerste Kamer, naar de zakelijke strakheid van de Tweede Kamer, een ontwerp van Pi de Bruin, in gebruik genomen in 1992. En waar de eerste twee delen van de rondleiding door verstilde ruimtes gingen, is hier de regering in actie te zien. Het debat leidt af van de ruimte, zodat ik eigenlijk helemaal niet zie, dat de bekende blauwe stoelen de vorm van een tulp hebben, dat het groen van het tapijt aan gras moet doen denken, en dat het plafond blauwgrijs als een Hollandse lucht. Het is niet toegestaan om foto’s te maken, maar gelukkig biedt de techniek een oplossing: de Plenaire zaal van de Tweede Kamer is te bezoeken met… Google Streetview!

En die renovatie dan?

Tollend van de feiten en indrukken, met een camera die enige MB’s zwaarder is van de genomen foto’s, stap ik aan het begin van de middag weer in de tram naar huis. De geplande renovatie is tijdens de toer weliswaar aangestipt, maar niet uitvoerig behandeld. Ik heb wel wat informatie over de plannen, maar ik heb geen kijkje onder de motorkap – of liever, achter de bouwhekken kunnen nemen. In 2021, wanneer daadwerkelijk een begin met de geplande renovatie gemaakt zal worden, zal een rondleiding met als thema “De renovatie van het Binnenhof” worden opgenomen in het programma van ProDemos, waarin meer inhoudelijk kan worden ingegaan op de impact en reikwijdte van de renovatie van dit zo kenmerkende complex. Tijdens de verbouwing zullen de Eerste en Tweede Kamer, de Raad van State en het ministerie van Algemene Zaken tijdelijk naar andere panden in Den Haag verhuizen. Na de renovatie verhuist iedereen weer naar het Binnenhof en als het goed is, is dan al het monumentale behouden maar de bruikbaarheid en de veiligheid van de gebouwen verbeterd.

Rondleidingen

De bestaande rondleidingen van ProDemos worden voorlopig nog niet gegeven, tot de maatregelen in verband met het COVID-19 virus zover versoepeld worden dat dat weer kan. In ieder geval tot 1 juni 2020 is het bezoekerscentrum van ProDemos gesloten; in de week van 12 mei wordt besloten of de maatregelen worden verlengd. Bezoek de website van ProDemos voor meer informatie hierover.