TLC? Nee, CLT!

Zes fabels en feiten over kruislaaghout

Door Margo van Voskuilen

Fietsend langs het station zag ik dat het ook in Delft gebeurt: bouwen met CLT, Cross Laminated Timber. Grote geprefabriceerde elementen van kruislaaghout worden op de bouwplaats vlot geassembleerd tot gebouwen, waarvan het skelet prachtig goudglanzend afsteekt tegen de omringende meer traditionele bouwwerken. Aanleiding genoeg om eens even in het (Delftse) hout te duiken.

Hoogbouw kan niet in hout

Fabel

Met Cross-Laminated Timber zijn al vele hoogbouwprojecten gerealiseerd, al dan niet in combinatie met een staalskelet. In onze eigen hoofdstad wordt HAUT gerealiseerd, een multifunctioneel woongebouw van 73 meter hoog. Al eerder werd in Amsterdam Patch22 gerealiseerd, een 30 m hoog gebouw dat voornamelijk in hout is uitgevoerd. In Noorwegen is een geheel houten gebouw van 85,4 meter hoog gerealiseerd, maar in Canada, de VS en Australië worden nog hogere gebouwen gepland.

Lagere kosten met kruislaaghout

Feit én fabel:

Door de grote mate van prefabricage, waarbij sparingen voor ramen, deuren en installatie al in de fabriek gemaakt worden, is de bouwtijd op de bouwplaats potentieel heel kort. Daardoor kan op kosten fors bespaard worden. Zijn er echter tijdens de bouw wijzigingen noodzakelijk, dan lopen de kosten weer heel snel op.

Of wanneer er uitgegaan wordt van een besparing op afwerking – omdat het kruislaaghout er zonder verdere afwerking ook heel mooi uitziet – en de opdrachtgever besluit dat alle binnenwanden toch glad en wit moeten zijn.

De voornaamste kostenpost is op dit moment nog het gebrek aan ervaring met deze bouwmethode. Doordat aannemers nog niet weten wat ze bij een CLT-project kunnen verwachten, bereken ze een risico-opslag. Ook doordat er nog deels in het proces uitgevonden moet worden hoe CLT het beste verwerkt kan worden, is nog niet de optimale bouwsnelheid bereikt.

Grotere ontwerpvrijheid

Feit én fabel

De grotere overspanningen die met CLT gerealiseerd kunnen worden, betekenen dat er een grotere vrijheid in de inrichting van ruimtes is en een grote flexibiliteit in de indeling. Hout is licht en sterk, en kruislaaghout is bovendien in grote lengtes leverbaar.

CLT leent zich ook bijzonder goed voor het ontwerpen met een stramien met vaste modulematen, omdat het basismateriaal ook meestal in vaste formaten wordt aangeleverd.

Afwijken van standaard materiaalmaten maken het ontwerp juist weer duurder. En CLT is moeilijk in gebogen vorm te fabriceren, dus de wand- en dakelementen zullen vooral platte panelen zijn.

Kortere bouwtijd met CLT

Feit

Door een goede engineering kan het gehele gebouw in de fabriek geprefabriceerd worden, zodat het op de bouwplaats alleen geassembleerd en afgewerkt hoeft te worden. Wanneer voor de binnenafwerking gekozen wordt voor het natuurlijke uiterlijk van de kruislaaghoutwanden- en plafonds, scheelt dat ook nog in de afbouwtijd. Voorwaarde is wel, dat er bij het ontwerp rekening mee gehouden wordt dat alles wat in de fabriek uitgevoerd wordt, definitief is, en dat bij de uitvoering alle oppervlakken als zichtwerk moeten worden behandeld.

Hout zorgt voor een fijn binnenklimaat

Feit

Hout absorbeert vocht en laat het ook weer langzaam los, waarmee het de luchtvochtigheid binnenshuis reguleert. Dat is tegelijkertijd ook een risico, waarmee tijdens de bouw rekening gehouden moet worden: om vochtproblemen en beschadiging te voorkomen, moet het bouwwerk goed beschermd worden tegen weersinvloeden, zolang het nog niet wind- en waterdicht is.

Hout is ook van nature een warm materiaal, dat goed isoleert. Door de massa van kruislaaghout houdt het de temperatuur ook langer vast dan bijvoorbeeld houtskeletbouw, maar minder lang dan gebouwen met steenachtige wanden en vloeren.