To battery or not to battery, that’s the question

Thuisaccu’s of thuisbatterijen, hoe zinnig is dat in Nederland?

In Duitsland zijn inmiddels zo’n 300.000 zonnestroom-opslagvoorzieningen gerealiseerd, variërend van (kleine) thuisaccu’s in de kelder, tot grotere accu-opstellingen bij bedrijven. In België loopt het nog geen storm met de aanleg van thuisbatterijen, hoewel dat door de Vlaamse overheid wel gestimuleerd wordt.

Thuisbatterij voor zelf opgewekte energie In Vlaanderen geeft de overheid sinds 1 augustus 2019 subsidie bij aankoop of lease van een thuisbatterij of thuisaccu voor decentraal en duurzaam opgewekte stroom. Als duurzame stroomopwekkers worden – naast zonnepanelen – o.a. ook kleine windturbines en micro-wkk’s aangemerkt. Per 1 april 2021 is de subsidie zelfs met 20 % verhoogd. De hoogte van deze “premie” is afhankelijk van de capaciteit van de batterij – tot 6kWh maximaal 300 euro per kWh en vervolgens tot 9 kWH maximaal 250 euro per kWh. Wie een grotere thuisbatterij installeert kan wel meedoen aan de regeling, maar ontvangt in 2021 maximaal 6 kWh x 300 euro/kWh + 3 kWh x 250 euro/kWh = 2550 euro. De premie is alleen door natuurlijke personen aan te vragen tot eind 2021 en de regeling wordt richting 2024 langzaam afgebouwd. Voorwaarde is wel, dat de woning is voorzien van een slimme meter, die zowel inkomende als uitgaande elektriciteit meet.

Solarstromspeicher Wie in Duitsland nieuwe zonnepanelen op het dak neemt, kan niet, zoals in Nederland en België, gebruikmaken van een gunstige salderingsregeling, premie, of een terugdraaiende teller, voor het terug leveren van teveel opgewekte zonnestroom aan het elektriciteitsnet. Dat maakt het opslaan van overdag opgewekte zonnestroom voor gebruik in de avond en nacht allicht aantrekkelijker. Bij zo’n 90 % van de in Duitsland verkochte thuisbatterijen gaat het om een combinatie van thuisbatterij en zonnestroominstallatie.

Ook in Duitsland zijn subsidieregelingen voor thuisbatterijen beschikbaar, maar die verschillen per Bundesland en soms ook per stad. Duitsland zet groot in op thuisopslag van duurzame energie, om zo min mogelijk fossiele energie ten behoeve van elektriciteit te hoeven gebruiken.

Beeld: Zo'n twee jaar na de installatie van de 100.000e zonne-energie-batterij is het aantal volgens het BSW in de vroege zomer van 2020 al verdubbeld. Maar er is veel meer nodig: volgens een studie moet de opslagcapaciteit in Duitsland tegen 2030 zevenvoudig worden vergroot om het succes van de energietransitie te verzekeren. Bron: Bundesverband Solarwirtschaft e.V.

Van subsidiestroom naar stroomopslag Rond de eeuwwisseling was Duitsland heel vrijgevig met subsidie voor zonnestroom, waardoor het land lange tijd voorop liep in het aantal zonnestroominstallaties. Het aanleggen van fotovoltaïsche panelen op daken en het bouwen van windmolens werd bijzonder aantrekkelijk gemaakt door een riante terugleveringsvergoeding ver boven de energieprijs, die gedurende 20 jaar gegarandeerd werd. Eind 2020 kwam er voor de eerste zonnepanelen- en windmolenbezitters een einde aan die terugleververgoeding. Nu staan die voor de keuze, om overtollige groene stroom terug te blijven leveren aan het net tegen een fors lager tarief, hun zonnepanelen af te schrijven, of over te gaan op het opslaan van zonnestroom in thuisbatterijen.

Salderingsregeling In Nederland loopt de salderingsregeling voor zonnestroom die aan het net terug wordt geleverd nog tot 2023, waarna de regeling jaarlijks met 9 % wordt afgebouwd. Het salderen houdt in, dat de aan het net terug geleverde (zonne)stroom wordt verrekend met de afgenomen stroom. Er wordt alleen betaald voor de netto afgenomen stroom: verbruikskosten, energiebelasting en btw. Voor de aansluiting op het net wordt altijd het vastrecht betaald, daarop kan niet worden bespaard.

Eén hele grote batterij Met het terug leveren van op het eigen dak of erf opgewekte stroom wordt het landelijk energienet eigenlijk gebruikt als een hele grote batterij. Op zich niets mis mee, ware het niet dat al die zonnepanelen meestal min of meer tegelijkertijd een grote hoeveelheid stroom opwekken. Om die pieken op te vangen, moeten voorzieningen getroffen worden. En één van de mogelijkheden is het afvangen van de zelf opgewekte zonnestroom of windenergie in een thuisbatterij, om die dan op een later tijdstip zelf te kunnen gebruiken. Het nadeel van de thuisbatterij is echter, dat die opslag maar voor korte tijd voldoende is. Om periodes met weinig zon of wind te kunnen overbruggen, zou men een erg grote thuisbatterij moeten installeren.


Betalen om overtollige energie op het elektriciteitsnet op te slaan: het prosumententarief


Prosumenten Ook in Wallonië wordt het elektriciteitsnet nog als batterij gebruikt. Zolang men daar nog gebruik kan maken van een terugdraaiende elektriciteitsmeter met het zogenoemde “prosumententarief”, loont daar het installeren van een thuisbatterij niet. De Belgische term “prosument” staat voor een consument die zelf ook stroom produceert, hetzij met zonnepanelen, dan wel met windturbine of micro-wkk. De prosument betaalt een jaarlijkse heffing als financiële bijdrage voor het reële gebruik van het elektriciteitsnet. Doordat een prosument elektriciteit teruglevert aan het net, wordt zijn energierekening lager, maar maakt hij wel volop gebruik van het net om zijn overtollige elektriciteit te “stallen”. Om het zelf opwekken van energie te stimuleren, wordt tot eind 2021 dit prosumententarief wel 100 % gecompenseerd, en in 2022 en 2023 nog voor ongeveer de helft. Vanaf 2024 wordt ook in Wallonië ingezet op slimme meters.

Allemaal off-grid? Is zo’n thuisbatterij dan uiteindelijk dé oplossing, waarmee iedereen los van het net kan? In Nederland is dat niet waarschijnlijk, omdat op onze breedtegraad met de gemiddelde zonnepaneleninstallatie ’s winters te weinig daglicht omgezet kan worden in fotovoltaïsche energie om in de eigen energiebehoefte te voorzien. Helemaal autarkisch lijkt dus nog een stap te ver. In sommige gevallen kan een thuisbatterij wel uitkomst bieden. Wanneer bijvoorbeeld op een locatie nog geen elektriciteitsaansluiting voorhanden is, en het duurder is om die aan te leggen dan de investering in een thuisbatterij en energieopwekkers zoals fotovoltaïsche panelen. Voor tiny houses wordt al regelmatig gebruik gemaakt van een dergelijke aanpak.

Nog even wachten maar … In Nederland loont het thuis opslaan van een overschot aan zonnestroom of windenergie nog niet, omdat de salderingsregeling nog tot 1 januari 2023 volledig geldt en dan in fases tot en met 2031 wordt afgebouwd. Naarmate de salderingsregeling verder wordt afgebouwd, wordt het financieel aantrekkelijker om in thuisbatterijen te investeren. Vooralsnog is de vereiste investering echter nog zo hoog, dat de terugverdientijd de verwachte levensduur van de batterijen overstijgt. Het wachten is dus op de gelukkige samenloop van dalende prijzen voor thuisbatterijen en de beëindiging van de salderingsregeling.