HOUTBOUW OP HOGE SNELHEID


Hans, Gert en de houten-rijtjeshuis-fabriek:

‘Dit is geen oude economie, dit is rocket science’


Foto: Rikkert Harink Fotografie, Almelo

Auteur: Thomas van Belzen | Cobouw

Muziekinstrumenten worden niet voor niets gemaakt van hout. Hout trilt en houdt de golvende geluiden lekker lang vast. Leuk en aardig, maar hoe voorkom je dat een honderd procent houten woning een klankkast wordt? Daar gaat dit verhaal over. De zoveelste fabriek? "Nee, wij bouwen compleet anders."

De een wilde al langer duurzame huizen bouwen met natuurlijke materialen, software en computers. De ander bouwt al jaren volgens iets minder progressieve principes, maar was er 25 jaar geleden al wel als de kippen bij met de allereerste zonnepanelen.

Op een dag in 2019 kwamen ceo Hans Smit van Koopmans Bouwgroep en ceo Gert van Vugt van Sustainer Homes elkaar tegen. Alsof het in de sterren stond geschreven, wisten de twee vrijwel onmiddellijk dat ze samen successen zouden boeken. Het was het begin van het houten rijtjeshuis. Niet van het populaire CLT, maar van de sterkere en complexere houtsoort LVL (laminated Veneer Lumber).

Deze week werd de bouw van de woningbouwfabriek in Wehl aangekondigd. Na de bouwvak wordt de productiehal geacht jaarlijks 500 exemplaren per jaar te produceren. Werkelijk alles is van hout én van alles wordt naar de fabriek gehaald. Binnen zeven dagen staat een volledig ingerichte woning op zijn plek. “Dit is de nieuwe werkelijkheid”, zegt Hans Smit. Gert van Vugt vraagt zich nog steeds af waarom Smit direct met hem in zee ging. “Dat durfde ik niet te hopen. Een schitterend moment.” Een interview met twee generaties dappere bouwpioniers die het bouwproces willen versnellen, het stikstofprobleem te slim af willen zijn en de wereld een beetje mooier willen achterlaten.

Om met de deur in huis te vallen. Waarom komt jullie woningbouwfabriek in Wehl te staan? “We hadden eerst het voornemen om de modules in de hal van ons TBI-zusje Groothuis in Almelo te produceren. Die had de ruimte echter zelf nodig, dus moesten we op zoek naar een eigen fabriek. Iemand die we goed kennen, had een mooie locatie aan de A18. Alles was al geregeld, maar de huurder was afgehaakt. We maakten de hal iets groter. Nu heeft ons moederbedrijf TBI een prefabbeton casco-fabriek in het westen (Amsterdam, Voorbij) en straks ook een houtfabriek in het oosten.”

De wijzen komen uit het oosten? Smit: “Nou, Gert komt uit het zuiden, haha. Zonder gekheid. Een reden dat we ons in Wehl vestigen, is dat we straks ook vakmensen nodig hebben. Die zitten hier voldoende. Deels voor in de fabriek en deels voor daarbuiten.”

Wat is in een paar zinnen het verhaal? Van Vugt: “Dit wordt de eerste fabriek die circulaire en modulaire woningen produceert die moeiteloos de concurrentie aankunnen met woningen van beton. Mag ik dat zeggen Hans?” Smit: “Jazeker. We gaan trouwens niet alleen woningen doen, maar ook appartementen en modules voor de zorg. De fabriek wordt zelf ook energieneutraal, gasloos, met betonkernactivering en zonnepanelen. De woningen worden energieneutraal geproduceerd en vervolgens energieneutraal verplaatst naar de locatie waar ze worden gemonteerd.”

Is deze aanpak ook een oplossing voor het stikstofprobleem? “Absoluut. Zonder uitstoot kunnen we bouwen in gebieden waar stikstof een groot probleem is. We monteren de woningen met elektrische kranen.”

Foto Ruben Meijerink / APA FOTO

Hoeveel woningen kan jullie fabriek straks produceren per jaar? Van Vugt: “Ongeveer 500. Een woning bestaat gemiddeld uit plusminus 8 modules en een module is 3,5 meter bij 5, zo groot als een bestelbus. De ene koper is echter de andere niet en wij willen niet dicteren dat heel Nederland er hetzelfde uit komt te zien met allemaal dezelfde fabriekswoningen. Met deze grote legostenen in combinatie met vier kolommen en een dak kunnen we straks in talloze variaties bouwen.” Smit: “Zie zo’n module als een chassis van een auto, waarmee je een Golf kunt maken, maar ook een Audi A3.”

Wat is de productietijd? “Als de fabriek op volle toeren draait dan kunnen we twee woningen per dag produceren in totaal 16 modules. Vervolgens kunnen we de woning op locatie met vier personen in een dag neerzetten. Het afmonteren met keuken, badkamer etcetera neemt ongeveer een week in beslag.”

Het klinkt als kinderspel. Wat was de moeilijkste puzzel? “We hadden al modules gemaakt voor vrijstaande woningen. Nu schakelen we over naar een rij woningen. Dat heeft nogal consequenties voor de akoestiek, de brandveiligheid en de stabiliteit. Dat moet je allemaal regelen. Hout is licht, dus dat moet je goed verankeren, maar dat zorgt direct voor interactie met de andere huizen. Nu hebben we woningen, waarvan de kwaliteit minstens zo goed is als traditionele bouw. Ons materiaalgebruik is echter minimaal en het proces flink versneld. En alle onderdelen passen precies in elkaar.”

Wat is het geheim van de Smit met een t? “Een hele groep mensen binnen Koopmans beschikt over veel praktische bouwkundige ervaring. Die voegen we samen met kennis van Sustainer Homes over parametrisch ontwerpen van modules.”

Wat is het meest vernuftige onderdeel van jullie concept HOUTbaar HUIS? Smit: “Dat we zelfs geen beton op de begane vloer gebruiken. Alles is in hout uitgevoerd. Daar ben ik het meest enthousiast over.”

Van Vugt: “Het moeilijkste van hout is dat het van nature trilt. Muziekinstrumenten maken ze niet voor niets van hout, want daarin zingt het geluid het langs rond. Het is een sterk materiaal, maar echt ingewikkeld. Je wilt die trillingen die worden veroorzaakt door de geluidsgolven vermijden. Dat is ons gelukt door de vloer met speciale frequenties op te bouwen door balken op de juiste spanning en afstand te bevestigen. Daardoor voelt het bijna als een betonnen vloer, heeft het dezelfde stijfheid als een kanaalplaatvloer, terwijl de vloer uitzonderlijk licht is. Dat is echt rocketscience.”

Hebben jullie dat systeem gepatenteerd? “Nee, wij geloven daar niet in. Als we drie jaar geleden, toen we net begonnen waren, iets gepatenteerd hadden dan waren die nu waardeloos geweest. De software die we gebruiken ligt wel achter slot en grendel.”

Waar is dit avontuur eigenlijk begonnen? Van Vugt: “Sustainer Homes is in 2015 opgericht. We begonnen met verplaatsbare woningen die helemaal duurzaam moesten zijn. Dit product willen mensen kopen, dachten wij. In plaats daarvan stuurden mensen allemaal tekeningen terug van combinaties van onze ‘dozen’.

Smit: “Ik was eigenlijk direct getriggerd, omdat ik de elektrische auto ook zag opkomen. In mei 2019 ontmoetten wij elkaar voor het eerst. We bekeken een videopresentatie van een paar minuten, maar deden daar ongeveer 1,5 uur over. Steeds zetten we video stil en voerden we over details de mooiste discussies. Juist ook het idee dat Sustainer Homes met LVL en niet met CLT aan de slag waren, sprak ons aan. Hiermee kunnen we ons namelijk echt onderscheiden van andere bouwers en doen we daadwerkelijk iets anders.”

Het was alleen niet zo bedacht. Toen ontstond het idee om er een modulair systeem van te maken. In juli 2018 gingen we een crowdfunding partnership aan met TBI Holdings. Kort daarna kwam ik in contact met Hans en ging het balletje rollen. Wij wilden opschalen, zij zagen onze aanpak met LVL vrijwel direct zitten.”

Wat is het meest vernuftige onderdeel van jullie concept HOUTbaar HUIS? Smit: “Dat we zelfs geen beton op de begane vloer gebruiken. Alles is in hout uitgevoerd. Daar ben ik het meest enthousiast over.”

Foto: Rikkert Harink Fotografie, Almelo

Waarom werken de meeste bouwers met CLT en niet met LVL? Van Vugt: “CLT gedraagt zich als een betonwand. Gechargeerd gezegd, vervang je in het bouwproces het ene materiaal door het andere. In de praktijk valt dat echter nog wel vies tegen, want je loopt toch tegen problemen aan met de akoestiek en de brandveiligheid die je zult moeten oplossen. Het dappere van Hans is dat hij met ons compleet anders naar het hele bouwproces is gaan kijken. Dus niet alleen naar de wanden, maar ook naar de elektra, de keuken en de warmte-installaties. We halen alles naar de fabriek, dat is nogal een stap. Eerlijk gezegd was ik verbaasd dat Hans direct zei dat hij het wel zag zitten. Dat was een schitterend moment.”

Smit: “Een LVL-wand is ook een stuk dunner. Dat kan ook, want LVL is sterker dan CLT. Je kunt er zelfs masten van windmolens mee bouwen. Je moet wel opletten hoe je het gebruikt. Maar als je het goed doet, kun je een stuk lichter bouwen. Je hebt helemaal geen wanden van beton of massief hout nodig.”

Van Vugt: “De wanden van auto maak je ook niet van massieve staalplaat. Je moet er alleen voor zorgen dat de onderdelen die krachtig moeten zijn, krachtig zijn.”


“Het dappere van Hans is dat hij met ons compleet anders naar het hele bouwproces is gaan kijken”

Hoe zit het met de prijs? “Iets duurder nog dan de prijs van een traditionele woning. Gelukkig kunnen corporaties via speciale regelingen wel subsidie krijgen voor ons type woningen. Als we opschalen naar jaarlijks 4000 modules zal dat effect hebben op de kostprijs. De prijs van materialen daalt als we grootschaliger inkopen en ook de fabriek zelf kunnen we verder optimaliseren. Ik denk dat we heel snel, veel resultaat zullen zien en durf te voorspellen dat we binnen twee jaar concurrerend zijn met andere woningen. De prijs van hout staat wel onder druk. Het zou dus goed zijn als Nederland een eigen productiebos krijgt. We zijn daarover al in gesprek met banken en Staatsbosbeheer.”

Foto: Rikkert Harink Fotografie, Almelo

Meer en meer bouwers investeren in fabrieken. Niet geaarzeld of het wel zo verstandig is om er ‘nog’ één te beginnen? “Nee. De fabriek voor betonnen casco’s hebben we inmiddels twintig jaar en wordt zelfs een beetje oude economie. Wij zijn de eerste fabriek die woningen produceert die honderd procent van hout zijn. Willen we doelstellingen halen om in 2030 55 procent energieneutraal te zijn als land dan zullen we een deel van de woningen in hout moeten produceren. In Amsterdam alleen al zetten ze de komende jaren in op een percentage van 20 procent houten woningen.”

Bedreigt HOUTbaar HUIS niet jullie eigen betonnen conceptwoningen? “Mijn collega Dorien Staal van Voorbij zei: Ga je nu niet meer met beton bouwen? Ik zeg: ‘Voorlopig bouwen we nog altijd 80, 90 procent in beton dus zo snel zal dat niet gaan.’ Het mooie was dat ze direct aan de slag ging met een circulair casco. Dus ook zij wordt uitgedaagd om anders te produceren en te bouwen. Dat levert een mooie kruisbestuiving op. In de auto-industrie zette Tesla de toon. Nu zie je zelfs de traditionele merken in beweging komen en komen ze allemaal met elektrische alternatieven.”


“Telkens zeggen we tegen elkaar: ook dit probleem gaat ons niet nekken”

Wat zijn de grootste hobbels om die opschaling te maken? “Uiteraard willen we onze fabriek constant laten draaien. Vooral het verkrijgen van vergunningen en locaties heeft aandacht nodig. Procedures nemen te veel tijd in beslag en zijn te bureaucratisch.”

Van beton naar hout. Hoelang was die liefde voor hout er al? Smit: “Al heel lang eigenlijk. Ik ben zoon van een aannemer die gespecialiseerd was in timmerwerk. Als kleine jongen liep ik al tussen de krullen en zagen. Duurzaam bouwen heeft ook al lang mijn aandacht. In Amersfoort plaatste ik in een wijk de allereerste zonnepanelen. Dat hout en elektrisch bouwen nu samen komen, is het mooiste wat er is.”

Het lijkt wel een beetje op het verhaal van Sjakie en de chocoladefabriek. Het spreekt zo tot de verbeelding: een woningbouwfabriek.. Smit nuchter: “Vergis je niet. Woningbouwfabrieken bestaan al heel lang. Het enige dat wij echt anders doen is een ander materiaal gebruiken. Nederland is een land van baksteen, beton en kalkzandsteen. Wij bouwen met hout.”

Als dit verhaal een boek was. Was het dan een thriller of een roman? Van Vugt: “Een jongensboek. Het begin met een idee. Vervolgens zoek je een goede club mensen bij elkaar die erin gelooft en er daadwerkelijk mee aan de slag gaat. Elke week staan we voor nieuwe uitdagingen en nieuwe problemen. Telkens zeggen we tegen elkaar: ook dit probleem gaat ons niet nekken.”

Hoe loopt dit jongensboek af? Smit: “Ik hoop over een paar jaar rond te lopen in wijken waar mensen van onze woningen genieten. Dit is de nieuwe werkelijkheid. Een andere droom van me is om de wereld hiermee een stukje te verbeteren.”

En we leefden nog lang en Co2-positief? “Precies.”